EĞERHATA, bir hesap hata verdiğinde alternatif bir sonuç gösterir. Bulunamayan ürün için açıklama yazmak veya henüz tamamlanmamış girdiyi kullanıcıya anlatmak için yararlıdır. Ancak bütün hataları boş hücreye çevirmek, yanlış hesapları görünmez hâle getirebilir. Güvenilir bir dosyada önce asıl hata araştırılır, sonra kullanıcıya uygun gösterim seçilir. Bu rehberde bölme ve arama örneklerini ayrı inceleyecek, sıfırın neden her durumda doğru yedek değer olmadığını göreceğiz. Amacımız kırmızı uyarıları kaldırmak değil, hangi sonucun neden üretildiğini açıklayabilen bir çalışma tablosu kurmaktır.
Bu rehberde neler var?
İşlevin iki parçasını anlayın
Türkçe Excel’de yapı =EĞERHATA(değer;hata_ise_değer) biçimindedir. İlk alan değerlendirilecek formül, ikinci alan hata durumunda gösterilecek çıktıdır. İngilizce Excel’de adı IFERROR olarak bulunur. Örneğin A2 hücresinde 100, B2 hücresinde 4 varsa =EĞERHATA(A2/B2;"Hesaplanamadı") sonucu 25 olur. B2 sıfır olduğunda alternatif açıklama görünür. Formül teknik olarak çalışır, fakat bölme neden başarısız oldu sorusuna tek başına cevap vermez. Sıfır payda mı, metin girdi mi, yanlış başvuru mu olduğunu başka kontrollerle anlamanız gerekir.
EĞERHATA pek çok farklı hata türünü yakalar. Bu kapsam pratik olsa da aynı mesajın farklı sorunları örtmesine yol açar. Bir arama formülündeki geçersiz sütun numarası ile gerçekten bulunamayan kod aynı açıklamaya dönüşebilir. İlk denemenizde EĞERHATA kullanmadan asıl formülü yazın. Normal girdiyle beklenen sonucu ürettiğini görün. Daha sonra hata durumlarını bilinçli olarak oluşturup her birini değerlendirin. Bir dosyanın bütün hücreleri boş göründüğü için hatasız olduğunu varsaymayın. Hata mesajı bazen kullanıcıyı yanlış iş kararından koruyan gerekli bir işarettir.
Sıfıra bölmeyi özel kuralla ele alın
Tamamlanan iş sayısı A2, toplam iş sayısı B2 olsun. A2 değeri 5, B2 değeri 10 ise tamamlanma oranı yüzde 50’dir. B2 sıfırsa hesap matematiksel olarak tanımsızdır. Alternatif olarak 0 döndürmek, hiç tamamlanmamış gerçek bir iş grubu varmış gibi anlaşılabilir. Oysa kayıt grubunun kendisi bulunmuyor olabilir. Raporu okuyacak kişi bu ayrımı bilmelidir. Bu durumda Toplam iş yok açıklaması, sayısal sıfırdan daha uygun olabilir. Sonraki toplam ve grafiklerde metin açıklamaların nasıl ele alınacağını da planlayın.
Paydanın sıfır olduğunu biliyorsanız bunu EĞER ile doğrudan kontrol etmek daha açıklayıcıdır. Örneğin =EĞER(B2=0;"Toplam iş yok";A2/B2) belirli bir iş kuralını görünür kılar. Fakat B2’de açıklama metni bulunması gibi başka sorunları bu koşul çözmez. Girdi alanında sayı beklendiğini veri doğrulamayla destekleyin. A2’nin B2’den büyük olması da matematiksel olarak hesaplanabilir, ancak iş kuralına aykırı olabilir. EĞERHATA yalnızca hata değerini yakalar; mantıksal olarak yanlış fakat hesaplanabilen bütün sonuçları bulmaz. Yüzde hesabının kapsamını ilgili rehberde inceleyebilirsiniz.
Arama formülünde doğru açıklamayı seçin
Ürün kodundan fiyat getirdiğiniz bir DÜŞEYARA formülü düşünün. Kod listede yoksa Bulunamadı mesajı yararlı olabilir. Ancak ürün kodunun başında boşluk varsa veya kaynak aralık yanlış seçilmişse aynı mesaj veri sorununun nedenini anlatmaz. Önce DÜŞEYARA rehberindeki tam eşleşme kontrolünü yapın. Kaynakta bilinen bir kodla formülün çalıştığını doğrulayın. Daha sonra gerçekten olmayan kod deneyin. EĞERHATA’yı ancak bu temel davranışları anladıktan sonra dış katman olarak ekleyin. Böylece kullanıcıya gösterilen açıklamanın neyi kapsadığını bilirsiniz.
Destekleyen sürümlerde ÇAPRAZARA’nın bulunamayan kayıt için ayrı bir bağımsız değişkeni vardır. Bu, her hata türünü aynı mesajla kapatmaktan farklıdır. Eski arama yapılarında yalnızca bulunamama hatasını yakalayan özel işlevler de değerlendirilebilir; işlevin dil ve sürüm desteğini resmî açıklamadan kontrol edin. Kaynakta eşleşen kaydın fiyatının boş olması ile kodun hiç bulunmaması aynı durum değildir. Sıfır fiyat, eksik fiyat ve bulunmayan ürün için üç ayrı örnek hazırlayın. Raporunuz bunları ayırmak zorundaysa tek bir genel açıklama yeterli olmayacaktır.
Boş metin döndürmenin yan etkileri
Alternatif çıktı olarak iki çift tırnak kullanmak hücrenin boş görünmesini sağlar. Ancak hücrede hâlâ formül vardır. Bu nedenle gerçek boş hücreyle aynı yapıda değildir. Başka formüllerin sayma, boşluk kontrolü veya grafik davranışı farklılaşabilir. Kayıt adedi hesaplayan bir özet, boş görünen formül hücrelerini beklemediğiniz şekilde değerlendirebilir. Dosyanın yalnızca görünümünü incelemek bu sorunu yakalamaz. Alternatif çıktıyı seçtikten sonra bu hücreyi kullanan toplam, ortalama, sayım ve dışa aktarma adımlarını da küçük bir örnekte deneyin. Bir raporu sadeleştirmek veri anlamını kaybettirmemelidir.
Sayısal sütunlarda açıklama metni kullanmak gerekiyorsa ayrı bir durum sütunu daha anlaşılır olabilir. Hesaplanan değer bir alanda, Kontrol gerekli gibi açıklama başka alanda bulunur. Böylece hangi kayıtların rapor toplamına dahil edilemediğini sayabilirsiniz. Hatalı kaydı sıfıra çevirmek yerine kontrol listesine almak çoğu operasyonel dosyada daha izlenebilir bir yaklaşımdır. Dosyayı kullanan kişi hata sayısını ve hangi kayıtların etkilendiğini görebilmelidir. Özellikle birim fiyat veya miktar eksikliği toplamı düşürüyorsa bu eksikliğin raporda görünür olması gerekir; temiz görünen düşük toplam doğru olmayabilir.
Küçük bir hata matrisiyle doğrulayın
Beş test satırı oluşturun: normal sayılar, sıfır payda, boş payda, metin payda ve yanlış başvuru. Her satırın yanına beklenen davranışı önceden yazın. Önce ham formülü, sonra hata yönetimli sürümü karşılaştırın. Normal sonuçların değişmediğini, sorunlu kayıtların ise uygun açıklama taşıdığını görün. Kaynak alanın yeni satırları kapsadığını da kontrol edin. EĞER rehberi koşul tasarımını, veri doğrulama yazısı kontrollü giriş yaklaşımını açıklar. Hata yönetiminizin amacı sorunları saklamak değil, kullanıcının doğru düzeltmeyi yapabilmesini sağlamaktır.
Açıklamayı düzeltme adımına bağlayın
Bir hata açıklaması eklediğinizde kullanıcıdan beklenen sonraki adımı da düşünün. Kontrol edin mesajı yerine hangi girişin eksik olduğunu söylemek daha yararlıdır. Ürün kodunu kaynaktan seçin veya toplam iş sayısını girin gibi yönlendirmeler sorunun düzeltilmesini hızlandırır. Ancak bütün hata türlerinin aynı nedenden geldiği doğrulanmadıysa kesin bir neden yazmayın. Raporun yanında hata sayısını ve son kontrol tarihini göstermek, çözülmemiş kayıtların unutulmasını önler. Düzeltilen kaydın yeniden sayısal sonuç ürettiğini, buna bağlı toplamın da güncellendiğini kontrol edin. Alternatif açıklama kalıcı bir sonuç değil, gerektiğinde araştırılması gereken durum bilgisidir.
Kaynak ve kapsam
Başvuru: Microsoft — formül hatalarını algılama. Örnekler genel hata yönetimini açıklar; formül desteğini ve hata türlerini kullandığınız Excel sürümünde kontrol edin.